မုန္တိုင္းတစ္ခု ရုတ္တရက္အားေကာင္းလာျခင္း

By mmweather.ygn, on January 24th, 2012

ရုတ္တရက္ အားေကာင္းလာျခင္း ႏွင့္ ရုတ္တရက္ အားအလြန္ေကာင္းလာျခင္း – ဟူသည့္ ေဝါဟာရကို မိုးေလဝသ ဘာသာရပ္တြင္ Rapid Deepening and Explosive intensification ဟု ေခၚဆိုေၾကာင္း ၿပီးခဲ့ ရက္ပိုင္းအတြင္းကမွ Wikipedia တြင္ ရွာေဖြဖတ္ရႈလိုက္ရပါသည္။

သို႕ႏွင့္ ဆက္လက္ေလ့လာၾကည့္ေသာအခါ မုန္တိုင္းမ်ားျဖစ္ေပၚသည့္ အခ်ိန္၌ စိတ္ဝင္စားစရာေကာင္းၿပီး၊ သတိျပဳရမည့္ “ရုတ္တရက္ အားေကာင္းရာမွ အားအလြန္ေကာင္းလာေသာ အေျခအေန” ကို ရွင္းလင္းေရးသားထားေၾကာင္း ေတြ႕ရွိရသျဖင့္ ျမန္မာဘာသာသို႕ ျပန္ဆိုတင္ျပလိုက္ပါသည္။

Rapid Deepening ဟူသည္ မိုးေလဝသဘာသာတြင္ ျမန္မာလိုတိုက္ရိုက္ေဝါဟာရ ရွိ/မရွိ မသိပါ – ရုတ္တရက္ အားေကာင္းလာျခင္း ဟု သေဘာေပါက္ပါသည္။

အေမရိကန္ႏိုင္ငံ အမ်ဳိးသားမိုးေလဝသမွ ၂၄ နာရီအတြင္း ဖိအား ၄၂ မီလီဘားအထိ က်ဆင္းမႈ ျဖစ္ေပၚလွ်င္ မုန္တိုင္းတစ္ခု ရုတ္တရက္ အားေကာင္းလာျခင္း ဟု သတ္မွတ္ႏိုင္ေၾကာင္း ေဖၚျပထားပါသည္။
Rapid deepening, also known as rapid intensification, is a meteorological condition that occurs when the minimum sea-level atmospheric pressure of a tropical cyclone decreases drastically in a short period of time. The National Weather Service describes rapid deepening as a decrease of 42 millibars in less than 24 hours. However, this phrase is liberally applied to most storms undergoing rapid intensification.

ရုတ္တရက္အားေကာင္းလာျခင္း(Rapid intensification) အေျခအေနထက္ ပိုမိုဆိုးရြားသည့္ အလြန္အမင္း ျမန္ဆန္စြာ အားေကာင္းလာျခင္း(Explosive Intensification) ဟူသည့္ အေျခအေနတစ္ရပ္သည္လည္း ရွိေသးေၾကာင္း၊ ထိုအေျခအေနႏွင့္ စပ္လ်ဥ္း၍ နမူနာယူစရာ မုန္တိုင္းတစ္ခုအျဖစ္ အိႏိၵယ သမုဒၵရာေျမာက္ပိုင္း၊ ဘဂၤလားပင္လယ္ေအာ္ အေရွ႕ေျမာက္ပိုင္းမွ စတင္ျဖစ္ေပၚခဲ့ၿပီး ျမန္မာႏိုင္ငံအား တိုက္ရိုက္ဝင္ေရာက္တိုက္ခတ္သြားေသာ ဆိုင္ကလုန္းမုန္တိုင္း ဂီရိ ကို နမူနာျပထားေၾကာင္း မွတ္သားရပါသည္။

Necessary conditions:
ရုတ္တရက္ အားေကာင္းလာျခင္း (Rapid Deepending) - ျဖစ္လာေစႏိုင္သည့္ အခ်က္မ်ားတြင္ ေအာက္ပါတို႕သည္ အဓိက ပါဝင္ပါသည္ -

ပင္လယ္ေရမ်က္ႏွာျပင္အပူခ်ိန္ ၃၀ ဒီဂရီ စင္တီဂရိတ္(၈၆ ဒီဂရီ ဖါရင္ဟိုက္) ႏွင့္ အထက္ ရွိရပါမည္
Water temperatures must be extremely warm (near or above 30°C, 86°F) water of this temperature must be sufficiently deep such that waves do not churn deeper cooler waters up to the surface.
Wind shear(စိုက္ဆင္းေလအား) နည္းရပါမည္၊ ျပတ္ဆင္းေလစီးေၾကာင္း(သို႕မဟုတ္)စိုက္ဆင္းေလစီးေၾကာင္း အား မ်ားလွ်င္ မုန္တိုင္းဗဟိုမွ ေလထုလည္ပတ္မႈကို ပ်က္စီးေစသျဖင့္ ဆိုင္ကလုန္းမုန္တိုင္းသည္လည္း အားေလ်ာ့/အားေပ်ာ့သြားမည္ျဖစ္ပါသည္။
Wind shear must be low; when wind shear is high, the convection and circulation in the cyclone will be disrupted.
ဆိုင္ကလုန္းမုန္တိုင္း ျဖစ္ေပၚေနသည့္ ေနရာ၏ အထက္ Troposphere အလႊာရွိ လက္က်ာရစ္ေလစီးေၾကာင္း(anticyclone ေလစီးေၾကာင္း) သည္ တည္ရွိေနရမည္ျဖစ္ပါသည္။ ပင္လယ္ေရမ်က္ႏွာျပင္တြင္ အလြန္အားနည္းေသာ ဖိအားျဖစ္ေပၚလာေစရန္ မုန္တိုင္းဗဟိုတြင္ရွိေသာေလမ်ားကို အထက္သို႕ အလြန္လွ်င္ျမန္စြာတက္ေစမည့္ အထက္ေလစီးေၾကာင္း ျဖစ္ေပၚေစရန္ အတြက္ Troposphere အလႊာရွိ မုန္တိုင္းေလစီးေၾကာင္းလားရာႏွင့္ ဆန္႕က်င္ဘက္(လက္်ာရစ္) ေလစီးေၾကာင္းက ကူညီေပးပါသည္။
Usually, an anticyclone in the upper layers of the troposphere above the storm must be present as well — for extremely low surface pressures to develop, air must be rising very rapidly in the eyewall of the storm, andan upper-level anticyclone helps channel this air away from the cyclone efficiently.

ရုတ္တရက္ အားအလြန္ေကာင္းလာျခင္း (Explosive intensification)

ရုတ္တရက္ အားအလြန္ ေကာင္းလာသည့္ အေျခအေနကို တစ္နာရီအတြင္း ဗဟိုဖိအား ၂.၅ မီလီဘား(0.074 inHg) က်ဆင္းလွ်င္ သတ္မွတ္ေၾကာင္း သိရပါသည္။
၂၀၀၈ ခုႏွစ္အတြင္းက အတၱလႏိၱတ္သမုဒၵရာအတြင္း ျဖစ္ခဲ့သည့္ ဟာရီကိန္းမုန္တိုင္းႀကီး IKE သည္ ၃ နာရီအတြင္း ၂၄ မီလီဘား အထိ ဖိအားက်ဆင္းခဲ့ၿပီး၊ ၂၀၁၀ ခုႏွစ္အတြင္းကျဖစ္ခဲ့သည့္ ဟာရီကိန္းမုန္တိုင္း IGOR ႏွင့္ ျဖစ္ေတာင့္ျဖစ္ခဲ အိႏိၵယသမုဒၵရာ၊ ဘဂၤလားပင္လယ္ေအာ္မွ စတင္ျဖစ္ခဲ့သည့္ ဆိုင္ကလုန္းမုန္တိုင္းႀကီး ဂီရိသည္လည္း တစ္ခု အပါအဝင္ျဖစ္ေၾကာင္း သိရပါသည္။ ဆိုင္ကလုန္းမုန္တိုင္းႀကီး ဂီရိႏွင့္ပတ္သက္၍ တိုက္ရိုက္ ဖိအားတိုင္းတာမွတ္တမ္းတင္ျခင္း မရွိခဲ့ေသာ္လည္း ၿဂိဳလ္တုမွ ရရွိသည့္ အခ်က္အလက္မ်ားအေပၚ အနီးစပ္ဆံုး ရယူတြက္ခ်က္ခဲ့ေၾကာင္း The National Weather Service မွ ေရးသားထားသည့္ စာတြင္ ေလ့လာရပါသည္။

ထို႕အျပင္ အျခားမွတ္သားစရာမ်ားအျဖစ္ -

၁၉၈၃ ခုႏွစ္က တိုင္ဖြန္းမုန္တိုင္း FORREST သည္ ၂၄ နာရီအတြင္း ဖိအား ၉၇၆ မီလီဘားမွ ၈၇၆ မီလီဘားအထိ က်ဆင္းျခင္းကိုလည္းေကာင္း၊
၂၀၀၅ ခုႏွစ္က ျဖစ္ေပၚခဲ့သည့္ ဟာရီကိန္းမုန္တိုင္း WILMA သည္ ၂၄ နာရီအတြင္း (၆ နာရီအတြင္း ၅၃ မီလီဘား အထိ ဖိအားက်ဆင္းျခင္း အပါအဝင္) ဖိအား ၉၈၁ မီလီဘားမွ ၈၈၂ မီလီဘားအထိလည္းေကာင္း၊
KATRINA ႏွင့္ RITA မုန္တိုင္းမ်ားသည္လည္းေကာင္း “ရုတ္တရက္ အင္အားေကာင္းလာေသာမုန္တိုင္းမ်ား” စာရင္းဝင္ခဲ့ေၾကာင္း သိရပါသည္။
၂၀၀၆ ခုႏွစ္တြင္ တိုင္ဖြန္းမုန္တိုင္း CHEBI သည္ ၂၄ နာရီအတြင္း ၇၅ မီလီဘားအထိ ဗဟိုဖိအား က်ဆင္းခဲ့ၿပီး သတိေပးခ်က္ တစ္ခုအတြင္းမွာပင္ အပူပိုင္းမုန္တိုင္းအဆင့္မွ အဆင့္-၄ အလြန္အားေကာင္းေသာ တိုင္ဖြန္းမုန္တိုင္းႀကီးအျဖစ္ ေရာက္ရွိခဲ့ေၾကာင္း မွတ္တမ္းမ်ားအရ သိရပါသည္။
၂၀၁၀ ခုႏွစ္တြင္ ဆိုင္ကလုန္းမုန္တိုင္းႀကီး ULUI သည္ ၂၄ နာရီအတြင္း အပူပိုင္းမုန္တိုင္းအဆင့္မွ အဆင့္-၅ ဆိုင္ကလုန္းမုန္တိုင္းႀကီးအျဖစ္သို႕ ေရာက္ရွိခဲ့ပါသည္။

မိုးေလဝသပညာရွင္မ်ားအေနျဖင့္ ဤျဖစ္စဥ္ကို သတိျပဳမိမည့္အျပင္ သင္ၾကားရသည့္ ဘာသာရပ္မ်ားတြင္လည္း ပါဝင္ၿပီးျဖစ္လိမ့္မည္ဟု ယူဆပါသည္၊ သို႕ေသာ္ မိုးေလဝသပညာႏွင့္ စိမ္းေသာ ျပည္သူလူထုအတြက္ Rapid Deepening and Explosive intensification ဆိုသည္မွာ အမွတ္မဲ့ သတိမျပဳမိေသာ မိုးေလဝသ ေဝါဟာရမ်ားအျဖစ္ တည္ရွိေနဦးမည္ဟု ထင္ျမင္သျဖင့္ ဤေဆာင္းပါးျဖင့္ ေရးသားတင္ျပရျခင္းျဖစ္ပါသည္။

လာမည့္ ၂၀၁၂ မုန္တိုင္းရာသီတြင္ မိုးေလဝသ ေၾကျငာခ်က္မ်ား၌ မုန္တိုင္းျဖစ္လာလွ်င္ မုန္တိုင္း၏ ဗဟိုဖိအားကိုလည္း တြက္ခ်က္မွတ္တမ္းျပဳ တင္ျပေပးျခင္းျဖင့္ ျပည္သူလူထုမွ မုန္တိုင္းျပင္းအားမည္မွ် ရွိလာႏိုင္မည္၊ မည္သည့္ အတိုင္းအတာအထိ အကာအကြယ္/ႀကိဳတင္ျပင္ဆင္မႈမ်ား ျပဳလုပ္သင့္သည္ စသည္ျဖင့္ နားလည္သေဘာေပါက္လာမည္ဟု ေမွ်ာ္လင့္မိပါသည္။

ဆိုင္ကလုန္းမုန္တိုင္းႀကီး ဂီရီ ျဖစ္ေပၚေျပာင္းလဲၿပီး ရုတ္တရက္ အလြန္အမင္း အင္အားေကာင္းလာပံုကို Wikipedia တြင္ ေအာက္ပါအတိုင္း တင္ျပထားပါသည္ -

Tracking over an area of high sea surface temperatures, rapid intensification ensued during the latter half of October 21.

Following the development of very intense convection, with estimated cloud top temperatures between -70 and -80 °C (-94 and -112 °F), Giri strengthened into a severe cyclonic storm, having sustained winds of at least 95 km/h (60 mph 3-minute sustained).

Around 1800 UTC, the JTWC estimated that the system intensified into a Category 1 equivalent cyclone on the Saffir–Simpson Hurricane Scale.

Early on October 22, Giri further strengthened into a very severe cyclonic storm as it slowly moved towards the central coast of Myanmar.

Throughout the day, the storm underwent explosive deepening, attaining winds of 240 km/h (145 mph 1-minute sustained) by 0900 UTC.

Satellite imagery depicted a well-defined 46 km (29 mi) wide eye surrounded by deep convection.

Accompanied by strong poleward outflow, additional strengthening took place despite Giri’s proximity to land.

NRL မွ data မ်ားတြင္လည္း -
(၁၈) နာရီအတြင္း ဖိအား 52 hPa (or) 39.0033 mmHg (or) 1.5356 inHg (or) 0.0513 atm-Standard Atmosphere က်ဆင္းသြားခဲ့သည္ကို ေတြ႕ရပါသည္။

Tropical Cyclone 04B GIRI (19 Oct 2010 1200Z to 24 Oct 2010 0000Z)
21 Oct 2010 1800Z (၂၀၁၀ ခုႏွစ္၊ ေအာက္တိုဘာ ၂၂ ရက္ – ျမန္မာစံေတာ္ခ်ိန္ ၀၀၃၀ နာရီ)
Location: 18.3 92.5
Winds: 65 knots (Category 1)
Central Pressure: 974 hPa

22 Oct 2010 0000Z (၂၀၁၀ ခုႏွစ္၊ ေအာက္တိုဘာ ၂၂ ရက္ – ျမန္မာစံေတာ္ခ်ိန္ ၀၆၃၀ နာရီ)
Location: 18.5 92.6
Winds: 85 knots (Category 2)
Central Pressure: 959 hPa

22 Oct 2010 0600Z (၂၀၁၀ ခုႏွစ္၊ ေအာက္တိုဘာ ၂၂ ရက္ – ျမန္မာစံေတာ္ခ်ိန္ ၁၂၃၀ နာရီ)
Location: 18.9 93.0
Winds: 100 knots (Category 3)
Central Pressure: 948 hPa

22 Oct 2010 1200Z (၂၀၁၀ ခုႏွစ္၊ ေအာက္တိုဘာ ၂၂ ရက္ – ျမန္မာစံေတာ္ခ်ိန္ ၁၈၃၀ နာရီ)
Location: 19.8 93.4
Winds: 135 knots (Category 4)
Central Pressure: 922 hPa

ဆိုင္ကလုန္းမုန္တိုင္း ဂီရိ 04B(2010) ႏွင့္ စပ္လ်ဥ္း၍ MMW မွ ေရးသားတင္ျပထားသည့္ Articles မ်ား

ကိုးကား – http://en.wikipedia.org/wiki/Rapid_deepening


ျမန္မာႏိုင္ငံ ရခိုင္ကမ္းရိုးတန္းေျမာက္ပိုင္းကို ေက်ာ္ျဖတ္ဝင္ေရာက္ခဲ့သည့္ ဆိုင္ကလုန္းမုန္တိုင္း ဂီရိ (အေပၚ) ႏွင့္ မုန္တိုင္းျပင္းအားျပဇယား(ေအာက္)

ဆိုင္ကလုန္းမုန္တိုင္း ဂီရိ စတင္ျဖစ္ေပၚရာမွ အဆင့္ဆင့္ အားေကာင္းလာပံုႏွင့္ ျမန္မာႏိုင္ငံရခိုင္ကမ္းရိုးတန္းေဒသအား ျဖတ္ေက်ာ္ဝင္ေရာက္ကာ ကုန္းတြင္း၌ပါ ဆက္လက္တိုက္ခတ္ခဲ့ရာ လမ္းေၾကာင္းျပပံု(ေအာက္)